مثلا 100 درهم بود ، سپس روزى كه در دست او تلف شد 200 درهم بود ، و روزى كه مىخواهد از عهده برآيد 500 درهم شده و . . . حال ضامن ، قيمت چه روزى را بايد بدهد ؟ معيار چيست ؟ شش احتمال متصوّر است : [ نظريه اول ] 1 - قيمت يوم الضمان را بدهد ، و يوم الضمان در مغصوب يوم الغصب است و در بيع فاسد يوم القبض او الاخذ است . 2 - قيمت يوم التلف را بدهد . 3 - قيمت يوم الاداء و الدفع و تفريغ الذمّه را بپردازد . 4 - اعلى القيم از يوم الضمان تا يوم التلف را ضامن است . 5 - اعلى القيم از يوم التلف تا يوم الاداء را ضامن است . 6 - اعلى القيم از يوم الضمان تا يوم الاداء را ضامن است . امّا كلمات فقهاء در اين باب مختلف و متفاوت است : نظريّهء اوّل : آنچه از شيخ طوسى « 1 » و شيخ مفيد « 2 » و پيروان آن دو نقل شده آنست كه : معيّنا بايد قيمت يوم التلف را بدهد ، نه تخيير و نه تعيين يوم ديگر و نه اعلى القيم . و مرحوم شهيد اوّل در دروس « 3 » و شهيد ثانى در شرح لمعه « 4 » اين نظريّه را به اكثر نسبت داده و فرموده‌اند : اكثر فقهاء چنين عقيده دارند . دليل اين گروه طبق آنچه عدّه‌اى و از جملهء آنها علّامه در تحرير « 5 » فرموده‌اند ، آنست كه : تا وقتى كه عين مال تلف نشده بود و در اختيار مشترى بود وظيفه داشت خود عين را ردّ كند و ضامن به خود عين بود نه بدل ، كدام

--> ( 1 ) غاية المراد ، ص 86 . ( 2 ) آدرس قبلى . ( 3 ) دروس ، ص 310 . ( 4 ) شرح لمعه ، ج 7 ، ص 41 . ( 5 ) تحرير الاحكام ، ج 2 ، ص 139 .